Ένας ηγέτης πρέπει να κρατάει την ηρεμία και απάθεια του, ανεξαρτήτως των τεκταινομένων γύρω του. Μόνο έτσι θα μπορεί να πάρει την καλύτερη απόφαση σύμφωνα με τη "Φύση", δηλαδή τη Λογική. Συχνά στο διαμέρισμα που ζω ακούω τις πιο άγριες ώρες τις νύχτας του πιο ενοχλητικούς ήχους. Έπιπλα να πηγαινοέρχονται τα χαράματα, μια δεσποινίδα να απολαμβάνει ένα βράδυ πάθους με τα παράθυρα της άνοιχτα. Δε συζητάμε για τα ξέφρενα πάρτυ από το νεαρό γείτονα μου. Καθημερινή. Εν μέσω COVID.
Δεν ήρθα σε επαφή με τη στωική φιλοσοφία ως αποτέλεσμα των γειτόνων μου, αλλά η καθημερινότητα μου, μού πρόσφερε μια ιδανική πρόκληση για αρχάριους: μια επίμονα ενοχλητική αλλά σε καμία περίπτωση απειλητική κατάσταση που ήταν εντελώς έξω από τα όρια του ελέγχου μου.
Ο στωικισμός, που ξεκίνησε από τον ελληνιστικό φιλόσοφο Ζήνωνα τον Κιτιευ, γνώρισε μια αναβίωση την τελευταία δεκαετία περίπου, με μια άλλη έκρηξη δημοφιλίας στην αρχή της πανδημίας, όταν βιβλία όπως τα «Γράμματα από έναν Στωικό» του Σενέκα και το ΕΙΣ ΕΑΥΤΟΝ του Μάρκου Αυρήλιου» έγιναν ιδιαιτέρως γνωστά.
Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη. Μία από τις προϋποθέσεις του στωικισμού είναι ότι θα σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε τις δυσάρεστες καταστάσεις της ημέρας σας με ηρεμία και αταραξία. Ο σωστός τρόπος για να ανταποκριθείς στις καθημερινές αναποδιές, θα σου πουν οι Στωικοί, είναι να την αντιληφθείς ως καθημερινή πνευματική άσκηση. Ή, όπως το έθεσε ο Σενέκας: «Η καταστροφή είναι η ευκαιρία εξάσκησης της αρετής».
Ο στωικισμός είναι πολλά πράγματα αλλά οι βασικές αρχές μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: Βασική επιδίωξη είναι η αριστεία του χαρακτήρα, ή η αρετή, το μόνο αληθινό αγαθό και πρέπει να δίνουμε τα πάντα στη ζωή μας για να την πετύχουμε. Επίσης πρέπει να καλλιεργούμε συναισθήματα συγγένειας και συμφιλίωσης προς όλους τους συνανθρώπους. Δεν πρέπει να γκρινιάζουμε ή να κουτσομπολεύουμε. Θα πρέπει να κάνουμε διαλογιζόμαστε εκ των προτέρωμ και νοερά για όλα τα ανεπιθύμητα γεγονότα που μπορεί να μας συμβούν (συμπεριλαμβανομένου του θανάτου), ώστε να είμαστε προετοιμασμένοι εάν και όταν συμβούν. Αλλά δεν πρέπει να το κάνουμε αυτό με εμμονικό και ψυχαναγκαστικό τρόπο αλλά περισσότερο σαν ένα τρόπο φανταστικής έκθεσης-θεραπείας. Θα πρέπει να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στο τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να ελέγξουμε απόλυτα και να σταματήσουμε να ανησυχούμε για πράγματα της δεύτερης κατηγορίας. Όλα τα παραπάνω είναι πιο εύκολο να ειπωθούν παρά να γίνουν, αλλά τι δεν είναι;
Ο στωικισμός είναι επίσης ένα σύστημα ενδοσκόπησης και εσωτερικής παρατήρησης, που τον καθιστά ελκυστικό φάρμακο για όσους αισθάνονται ότι απομακρύονται ή αποξενώνονται από τον εαυτό τους ή τον κόσμο. Μία από τις συνιστώμενες πρακτικές που χρησιμοποιούν οι στωικοί είναι η «καθημερινή ανασκόπηση», στην οποία αφιερώνετε μια στιγμή κάθε απόγευμα για να σκεφτείτε την ημέρα σας. Η ιδέα δεν είναι να κατηγορήσετε τον εαυτό σας για τυχόν λάθη, αλλά να τα αναγνωρίσετε έχοντας κατά νου μελλοντικές βελτιώσεις.
Για τους Στωικούς, η έλλειψη προσοχής ισοδυναμούσε με ψυχολογική σκλαβιά. Τόσο ο Επίκτητος, ένας πρώην σκλάβος του οποίου το όνομα σημαίνει «κατέχω», όσο και ο Σενέκας χρησιμοποίησαν αυτή την αναλογία με σκοπό να τρομάξουν αναγνώστες και μαθητές. (Ιδιαίτερα ο Επίκτητος απολάμβανε να λέει στους πλούσιους αριστοκράτες μαθητές του ότι ήταν «σκλάβοι».) Το σύγχρονο αντίστοιχο είναι πιθανώς το πλαίσιο του εθισμού. καθώς σήμερα είναι λιγότερο πιθανό να παραπονεθείτε ότι είστε «σκλαβωμένοι» από το τηλέφωνό σας παρά ότι είστε «εθισμένοι» σε αυτό. Και στις δύο μεταφορές η απουσία αυτοκυριαρχίας και ελευθερίας πηγάζει από έναν εξωτερικό παράγοντα: για το σκλαβωμένο άτομο, τον αφέντη του- για τον εξαρτημένο, οι ουσίες του.
Ο Στωικισμός προσφέρει πληθώρα εργαλείων για την αντιμέτώπιση των ανεπιθύμητων καταστάσεων της Ζωής και παρά του γεγονότος ότι αποτελεί μια "τέχνη του βίου" που ξεκίνησε προ δύο χιλιάδων ετών, πλέον αποτελεί μια πρακτική προσέγγισητης καθημερινότητας πιο επίκαιρη από ποτέ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου