Διχοτόμηση του Ελέγχου (Μέρος Α')

Όταν το σημαντικότερο στωικό εγχειρίδιο, ξεκινάει με την έννοια της διχοτόμησης του ελέγχου, τότε μάλλον οι σχετικές έννοιες πρέπει να αποτελούν από τα θεμελιώδη στοιχεία που πρέπει να λαμβάνει καθημερινά υπόψη ένας Στωικός Ηγέτης.

 1. Από τα πράγματα άλλα βρίσκονται στην εξουσία μας και άλλα όχι. Στην εξουσία μας βρίσκονται η υπόληψη (αντίληψη), η ορμή (επιλογή), η επιθυμία, η άρνηση, με ένα λόγο όσα είναι δικά μας έργα. Δεν βρίσκονται στην εξουσία μας το σώμα, η περιουσία, η φήμη, τα αξιώματα, με ένα λόγο όσα δεν είναι δικά μας έργα" (Εγχ 1,1).

Τα λόγια του Επίκτητου μπορεί να σας θυμίζουν κάτι. αναφέρομαι στην περίφημη προσευχη της γαλήνης (Serenity Prayer) που γράφτηκε από το θεολόγο Reinhold Niebuhr το 1934 και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής ως εργαλείο στις συναντήσεις των Ανώνυμων Αλκοολικών.

"Θεέ μου, δώσε μου την ηρεμία να δεχτώ τα πράγματα που δεν μπορώ να αλλάξω,

Κουράγιο να αλλάξω τα πράγματα που μπορώ,

Και σοφία να γνωρίζω τη διαφορά."

Η βασική έννοια της ανωτέρω προσευχής όπως και της πρώτης παραγράφου του Εγχειρίδιου του Επίκτητου είναι η περίφημη "¨διχοτόμηση του ελέγχου" .

Στην Εξουσία μας είναι ο Νους/Λογική που αποφαίνεται το Καλό/Κακό (Υπόληψη- κρίσεις/γνώμες), που μας ωθεί να πράξουμε (Ορμή), να επιθυμήσουμε (Όρεξη) και να αποφύγουμε (Έκκληση).

Πρακτικά ο κόσμος μας χωρίζεται σε δύο μεγάλα κομμάτια: το σύνολο των πραγμάτων  που ευρίσκονται υπό τον (πλήρη) έλεγχό μας και σε αυτά που δεν είναι (εντελώς) υπό τον έλεγχο μας. Υπάρχει και η τρίτη κατηγορία των πραγμάτων πάνω στο οποίο έχουμε μερικό έλεγχο, αλλά θα την αναλύσουμε σε επόμενο Post. Η βασική ιδέα είναι ότι είναι επιτακτική ανάγκη να χρησιμοποιήσουμε την ψυχική και πνευματική μας ενέργεια για να εστιάσουμε σε ό,τι βρίσκεται υπό τον απόλυτο έλεγχό μας, ενώ θεωρούμε οτιδήποτε άλλο πρακτικά ως αδιάφορο. 

Η διαφορά τους είναι οτι για εκείνα τα πράγματα που δεν είναι υπό τον πλήρη έλεγχό μας δεν μπορούμε να εγγυηθούμε ότι αυτά θα γίνουν να γίνουν όπως τους θέλουμε. Νοιαζόμαστε φυσικά, προσπαθούμε να πετύχουμε όσα μπορούμε αλλά το τελικό αποτέλσμα της προσπάθειας μας δεν εξαρτάται από εμάς αποκλειστικά.

Μέσω της συνεχούς εξάσκησης, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι πραγματικά μπορούμε να επξρεάσουμε την τελική έκβαση του. Σκοπός είναι ένας Στωικός Ηγέτης να φθάσει στην Α-ταραξία, δηλαδή στην εσωτερική γαλήνη και Α-πάθεια. Επομένως έαν εξασκήσουμε τον Εαυτό μας να επιθυμεί μόνο ό,τι είναι πλήρως στον έλεγχό μας και για τα υπόλοιπα να είναι αδιάφορος για την έκβαση των προσπαθειών μας, τότε μπορούμε να πλησιάσουμε την εσωτερική κατάσταση της Αταραξίας.

Στην επόμενη δημοσίευση θα ασχοληθούμε με τα στοιχεία καθαυτά και πως αυτά ασκούν επιρροή στο τι τελικά είναι υπό τον απόλυτο έλεγχο μας.